Według ostatniego spisu powszechnego, przeprowadzonego w 2001 roku, Litwa liczyła 3 483 972 mieszkańców, z czego mężczyzn 1 629 148 (46,76%) a kobiet 1 854 824 (53,24%), stopień urbanizacji społeczeństwa wynosił 66,94%. W czasie wcześniejszego spisu powszechnego, przeprowadzonego w 1989 roku, liczbę mieszkańców oszacowano na 3 674 800. Litewski Departament Statystyki (Statistikos Departamentas) szacuje liczbę mieszkańców w pierwszym kwartale 2007 roku na 3 384 800. Odnotowywany ujemny przyrost naturalny, i w związku z tym systematyczny spadek liczby ludności, począwszy od 1991 roku, jest spowodowany przede wszystkim zmniejszaniem się liczby urodzeń, a w ostatnim czasie – po przystąpieniu Litwy do Unii Europejskiej w 2004 roku – także masową emigracją zarobkową. I tak w 1990 roku odnotowano 56 868 żywych urodzeń i 39 760 zgonów, natomiast w 2001 roku już tylko 31 546 żywych urodzeń i 40 399 zgonów.

Litwa została zasiedlona bardzo dawno temu na co wskazują przekazy historyczne z około 50 roku p.n.e. To właśnie tu rozwinął się także handel bursztynów, których głównymi odbiorcami byli Rzymianie. W XIII wieku Litwa ogarnięta była prowadzonymi wojnami z Krzyżakami, dzięki którym udało się jej wywalczyć niezależność. Od 1569 Litwa zjednoczyła się z Polską, ale w 1795 została podbita przez Rosję. Podobnie jak inne kraje bałtyckie lata 1918-1940 to okres cieszenia się niepodległością, która jednak przerwana została przejęciem i włączeniem jej do bloku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Okres ten to głównie działania uprzemysłowienia Litwy przez ZSRR, który spowodował iż większość mieszkańców przenosiła się do miast. Ponowne odzyskanie niepodległości nastąpiło w 1991 roku oraz łącznie z Polską, Litwa w 2004 przystąpiła do Unii Europejskiej.

Windawa, Wenta (łot. i lit. Venta, ros. Вента, niem. Windau) - rzeka w północnej Litwie i w zachodniej Łotwie (Kurlandia). Długość - 346 km, z tego 178 na Łotwie, powierzchnia zlewni - 11 800 km², z czego 67% na Łotwie, 33% na Litwie.

Windawa ma źródła w okolicach miasta Kurszany (Kuršėnai), w obwodzie szawelskim (Šiaulių apskritis) Litwy. Do Morza Bałtyckiego uchodzi w łotewskim porcie Ventspils.

Główne miasta położone nad Windawą to Możejki, Kuldīga i Windawa (Ventspils). Najdłuższe dopływy to: Abava, Virvyčia i Varduva.

Dryświaty (lit. Drūkšiai, biał. Дрысвяты, ros. Дрисвяты) – największe jezioro na Litwie zlokalizowane w północno-wschodniej części kraju, na granicy z Białorusią (obwód witebski). Jezioro wspomaga działanie elektrowni jądrowej Ignalino.

Powierzchnia jeziora wynosi 44,79 km², maksymalna głębokość wynosi 33 m, a średnia 7,6 m.

Gmina rejonowa Birże (lit. Biržų rajono savivaldybė) - gmina rejonowa w północnej Litwie.

Największy z litewskich parków regionalnych – liczący 55 344 ha Łabonarski Park Regionalny (Labanoro regioninis parkas) obejmuje teren Puszczy Łabonarskiej (Labanoro giria), a rozciąga się też na sąsiednie powiaty ignaliński i malacki.

Są to głównie zwarte lasy sosnowe (75,6% terytorium parku), porastające podmokły wododział Żejmiany i Świętej (Šventoji).

Najpiękniejszym elementem krajobrazu są tutaj rzeki i jeziora. Malownicza jest zwłaszcza Łokaja, stanowiąca jeden z ulubionych wodnych szlaków turystycznych na Litwie; łącznie z jeziorami spływa się nią na długości ok. 50 km.

Wielką atrakcję puszczańskich ostępów stanowią leśne jeziora – jest ich aż 285 (13% powierzchni parku), w tym m.in. piękne, ciągnące się na 16 km jezioro Ejsiata o bardzo wysokich brzegach (od 20 m!) oraz Białe Łokaje (699 ha), Czarne Łokaje, Cesarka, Kiertowniki (545 ha) i Styrnie (862 ha). Na terenie parku wyznaczono 26 różnego typu rezerwatów.

Można tu znaleźć także pamiątki z dawnych czasów – kurhany, grodziska i pogańskie miejsca kultowe (Kozi Głaz – Ožkos akmuo i Święty Kamień – Šventakmenis).

Słynny Szydłów (Šiluva), największe sanktuarium maryjne na Litwie, „żmudzkie Lourdes”, wyprzedzające pod względem popularności nawet wileńską Ostrą Bramę, to w gruncie rzeczy dość głucha wieś zamieszkana przez ok. 800 osób, w niczym nieprzypominająca skomercjalizowanych miejsc pielgrzymkowych w innych częściach Europy.

Najbardziej czczone miejsca – obraz Matki Boskiej Szydłowskiej i odcisk stopy Madonny – są łatwo dostępne i zupełnie niepilnowane.

Autobus staje przy szosie, która w obrębie miejscowości zwie się Bukoto g. Trzeba stąd pójść w stronę kościoła i tablicy „Zaiginys 8”, a tam skręcić w prawo do góry w Lyduvený g., przy której znajdują się kościół i 300 m wyżej – miejsce objawienia.

Tradycje Szydłowa sięgają 1457 r., kiedy to Piotr Giełgud ufundował tu kościół pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja.

Odpusty organizowane tu z okazji dnia patronki miały tak wielką rangę, że całe święto po dziś dzień zwie się po litewsku Šilines. Z czasem jednak większość w okolicy uzyskali kalwini, a liczba pielgrzymów i wiernych zaczęła szybko spadać. Wreszcie w 1569 r. ostatni proboszcz Jan Holubka złożył wartościowe przedmioty i dokumenty fundacyjne kościoła do żelaznej skrzyni i zakopał w ziemi; sama świątynia znajdowała się już wówczas w ruinie wskutek zaniedbania.

Odrodzenie parafii w Szydłowie, a potem i centrum pielgrzymkowego nastąpiło po objawieniach w 1608 r.

Od początku XVII w. ośrodek zyskał jeszcze większą popularność, gdy umieszczono tu obraz Marii z Dzieciątkiem, który wkrótce potem zasłynął licznymi cudami. Przez niemal dwa stulecia celom kultowym służyła prowizoryczna drewniana świątynia, ale pod koniec XVIII w. zastąpiono ją zachowanym do dziś kościołem.

Sanktuarium składa się z dwóch zasadniczych części. Pierwszą jest bazylika Narodzenia Najświętszej Marii Panny z 1786 r. (Švč. Mergeles Marijos Gimimo bazilika; M. Jurgaičio g. 2), uznawana za jeden z najpiękniejszych przykładów późnego baroku na Litwie.

Główny element kościoła stanowi zawieszony w ołtarzu głównym obraz Matki Boskiej Szydłowskiej (Šiluvos Madona) z początku XVII w., w 1674 r. okryty piękną sukienką z przetopionych wotów. Obraz – jeśli tylko jest odsłonięty – prezentuje się olśniewająco.

W niezmienionym stanie zachowały się wyposażenie i dekoracja wnętrza – m.in. późnobarokowe rzeźby świętych, aniołów, zwierząt i postaci mitologicznych.

W bocznej kaplicy bazyliki eksponowana jest żelazna skrzynia – ta sama, w której proboszcz Holubka zakopał dokumenty fundacyjne kościoła i którą potem odnaleziono w cudowny sposób.

Czcią otaczane jest także miejsce objawienia Marii, na którym zbudowana została kaplica Najświętszej Marii Panny (Švč. Mergeles Marijos koplyčia), nazwana w polskich źródłach Wieżą Wiwulskiego – zaprojektował ją bowiem w 1911 r. przedwcześnie zmarły wybitny architekt wileński Antoni Wiwulski (1877–1919).

W podstawę ołtarza wmurowano kamień, na którym zgodnie z tradycją odcisnęła się stopa Matki Boskiej. Marmurowa figura Marii ustawiona na samym ołtarzu została wykonana w XVIII w. w Londynie. Są też malowidła ukazujące cudowne wydarzenie. Koniecznie trzeba zajrzeć na sąsiadujący z nią cmentarz – na jego pagórkach zachowało się sporo grobów dawnych polskich ziemian.

Bazylika i kaplica otwarte dla zwiedzających 7.00–20.00, sb. 9.00–20.00, w nd. odbywają się msze. Tłumy wiernych przyciąga oktawa odpustowa rozpoczynająca się 8 IX wraz z przybyciem pielgrzymek z Cytowian i Rosieni.

Szczególne świętowany jest także 13. dzień każdego miesiąca, zwany Dniem Marii.

Dzieje Litwy znacznie wpłynęły na strukturę ludności tego kraju. Pomimo jej przynależności na przestrzeni wieków do różnych państw i wpływu wielu kultur, Litwini, stanowią zdecydowaną większość ludności kraju. Jest to lud należący do bałtyckiej grupy językowej. Spośród wszystkich państw bałtyckich Litwa ma największy odsetek ludności rdzennej, gdyż została w najmniejszym stopniu dotknięta napływem Rosjan.

Po II wojnie światowej, wielu Polaków mieszkających w Wilnie i jego okolicach wyemigrowało do Polski. Nadal jednak stanowią oni liczną grupę etniczną zamieszkującą region w pobliżu stolicy, zwłaszcza w dwóch rejonach administracyjnych południowej Wileńszczyzny: wileńskim i solecznickim.

Najliczniejszą mniejszością narodową na Litwie są jednak Rosjanie. Najwięcej osiedliło się w miastach, a zwłaszcza w Kłajpedzie, gdzie zajęli miejsce wysiedlonych po II wojnie światowej Niemców.

Jedną z ciekawszych grup etnicznych są Tatarzy wywodzący się z jeńców tatarskich, osiedlonych w XV wieku w okolicach Wilna i Trok. Posługują się językiem polskim. Ciekawą grupą są Karaimi. Jest to lud pochodzenia tureckiego. Skupieni są w miasteczku Troki na zachód od Wilna.

Udział różnych narodowości wpływa również na zróżnicowanie ludności pod względem wyznaniowym. Główną religią na Litwie jest katolicyzm, więc wszystkie święta kościelne związane są z tradycją tego kościoła.

Znacznie mniejszy udział ma prawosławie, wyznawane przez Rosjan, Białorusinów i Ukraińców. Protestantyzm (luteranizm) na Litwie to głównie pozostałość po mniejszości niemieckiej. Islam wyznawany jest przez Tatarów. Karaimi natomiast wyznają religię zbliżoną do judaizmu.

Wielowiekowe związki z Polską sprawiają, że język polski jest na Litwie często rozumiany, nie tylko przez Polaków. Podobnie wiele zwyczajów i obrzędów, np. weselnych może być nam znanych z Polski.

Wyraźną odrębność, korzeniami sięgająca czasów wspólnoty ludów bałtyckich zachowała się w muzyce ludowej. Niektóre jej elementy wykazują bliższe związki z Finlandią niż pobliską Polską.

Jednym ze starszych, zanikających gatunków jest sutartiné. Ten chóralny śpiew często w sobie zawiera frazy bez związku i sensu, które mogą być pozostałością archaicznego języka. Wykonywany jest często przez kobiety podczas tańców.

Instrument, który zwykle towarzyszy śpiewom, to skudučiai - rodzaj fletni. Równie często jest używane kantele. Jest to 5- lub 10- strunowa cytra o trapezoidalnym kształcie.

Litwa leży na południowo — wschodnim wybrzeżu Bałtyku. Graniczy z Łotwą, Białorusią i Polską, a przez Obwód Kaliningradzki z Rosją. Litwa zajmuje północno-zachodni fragment Niziny Wschodnioeuropejskiej i znajduje się w strefie oddziaływania klimatu umiarkowanego o cechach morskich.

W kierunku wschodnim rośnie oddziaływanie kontynentalnych mas powietrza. Około 25% powierzchni kraju zajmują lasy mieszane oraz łąki i bagna.

Litwa jest państwem przechodzącym głębokie zmiany polityczne i ekonomiczne. Zaplecze turystyczne poprawia się. Wiele dóbr i usług jest teraz dostępne w dużych miastach, choć jeszcze nie na poziomie standartów Zachodu.Stolicą Litwy jest Wilno (Vilnius), miasto młode, pełne życia, szybko rozwijające się. Jego serce stanowi przepiękna starówka (Senamiestis), jedna z większych i rozleglejszych w Europie. O niegdysiejszej świetności grodu nad Wilią (Neris) i Wilenką (Vilnia) świadczy kilkadziesiąt zabytkowych, przeważnie barokowych kościołów, wspaniałe magnackie rezydencje i mieszczańskie kamieniczki.

Zwiedziwszy bezcenne zabytki Wilna, warto spróbować wczuć się w duszę miasta; pogaworzyć ze śpiewnie zaciągającym staruszkiem, pobłądzić bez celu po wąskich uliczkach i zaułkach, wziąć udział w nabożeństwie w języku polskim, posiedzieć na parkowej ławeczce koło katedry lub nad Wilią, popatrzeć na nie z wysokości baszty Giedymina lub Góry Trzykrzyskiej.
Dla nas, Polaków, to 'miłe miasto' ma szczególne znaczenie.

Nierozerwalnie związanych jest z nim wiele wybitnych postaci, które przywykliśmy uważać za rodaków, by wspomnieć Mickiewicza i Słowackiego, braci Śniadeckich, Syrokomlę i Kraszewskiego, Bogusławskiego i Moniuszkę. Walczyli o nie Jasiński i Konarski, Kalinowski i Sierakowski, Piłsudski i Żeligowski, czy dowódca Armii Krajowej gen. Aleksander Krzyżanowski. Liczne miejsca mające dla nas rangę pamiątek narodowych - Ostra Brama, cmentarz na Rossie z Mauzoleum Marszałka, polskie lub spolszczone nazwy ulic, placów i dzielnic: Antokol i Belmont, Pohulanka i Ponary, Rybaki i Śnipiszki, Zarzecze i Zwierzyniec - bez względu na okoliczności historii zawsze pozostaną i w naszej pamięci, i w naszych sercach.

Obecne Wilno (Vilnius) to bez mała 600-tysięczna stolica niepodległej Litwy, miasto młode, pełne życia, szybko rozwijające się. Jego serce stanowi przepiękna starówka (Senamiestis), jedna z większych i rozleglejszych w Europie.

O niegdysiejszej świetności grodu nad Wilią (Neris) i Wilenką (Vilnia) świadczy kilkadziesiąt zabytkowych, przeważnie barokowych kościołów, wspaniałe magnackie rezydencje i mieszczańskie kamieniczki. Zwiedziwszy bezcenne zabytki Wilna, warto spróbować wczuć się w duszę miasta; pogaworzyć ze śpiewnie zaciągającym staruszkiem, pobłądzić bez celu po wąskich uliczkach i zaułkach, wziąć udział w nabożeństwie w języku polskim, posiedzieć na parkowej ławeczce koło katedry lub nad Wilią, popatrzeć na nie z wysokości baszty Giedymina lub Góry Trzykrzyskiej.Dla nas, Polaków, to "miłe miasto" ma szczególne znaczenie. Nierozerwalnie związanych jest z nim wiele wybitnych postaci, które przywykliśmy uważać za rodaków, by wspomnieć Mickiewicza i Słowackiego, braci Śniadeckich, Syrokomlę i Kraszewskiego, Bogusławskiego i Moniuszkę. Walczyli o nie Jasiński i Konarski, Kalinowski i Sierakowski, Piłsudski i Żeligowski, czy dowódca Armii Krajowej gen. Aleksander Krzyżanowski. Liczne miejsca mające dla nas rangę pamiątek narodowych - Ostra Brama, cmentarz na Rossie z Mauzoleum Marszałka, polskie lub spolszczone nazwy ulic, placów i dzielnic: Antokol i Belmont, Pohulanka i Ponary, Rybaki i Śnipiszki, Zarzecze i Zwierzyniec - bez względu na okoliczności historii zawsze pozostaną i w naszej pamięci, i w naszych sercach.

Przed wojną Wilno liczyło ponad 200 tysięcy mieszkańców, z czego Polacy stanowili 66%. Żyli tu ponadto Żydzi (29%), Rosjanie, niewielkie społeczności Białorusinów i Litwinów. Wielu, zwłaszcza Litwinów, asymilowało się z kulturą polską, przyjmując polski język i obyczaje. W wyniku wojny i okupacji miasto utraciło większość dotychczasowej ludności. Złożyły się na to prawie całkowita zagłada Żydów oraz "repatriacja" ponad połowy Polaków. Mimo trwającej od tego czasu lituanizacji, liczba Litwinów mieszkających w stolicy kraju dopiero niedawno przekroczyła 50%. Odsetek Polaków utrzymuje się stale na poziomie około 20%, co oznacza, że co piąty wilnianin z pochodzenia jest naszym rodakiem. W Wilnie i na Wileńszczyźnie działają polskie szkoły, wydawnictwa i gazety, polskie radio, instytucje oraz organizacje społeczne i polityczne.

Nie wolno zapominać jednak, że Wilno to przede wszystkim miasto niesłychanie ważne dla Litwinów: tu kształtowała się ich państwowość. Za panowania książąt litewskich Giedymina, Olgierda i Witolda, Litwa wyrosła na potężny, bogaty kraj, którego ziemie rozciągały się od Morza Bałtyckiego po Morze Czarne. Wilno dla Litwina ma takie znaczenie, jak dla Polaka Gniezno lub Kraków.

Miasto można zwiedzać według różnych schematów i tras. Najlepiej chyba jednak zacząć od katedry, okolicznych zabytków i muzeów. Osobny dzień warto poświęcić na wileńskie kościoły, inny na atrakcje turystyczne poza ścisłym centrum, jak Antokol czy cmentarz na Rossie, jeszcze inny na współczesne Wilno. Przed rozpoczęciem zwiedzania dobrze byłoby zaopatrzyć się w porządną mapę z zaznaczonymi staromiejskimi uliczkami, ważniejszymi zabytkami, liniami autobusowymi i trolejbusowymi.

Podróż do Wilna zmusza do refleksji, tak historycznych, jak i historiozoficznych, czy kto chce czy nie, nakazuje zastanowić się nad meandrami polskich dziejów, nad dorobkiem polskiej kultury na Wschodzie. Dziś czerpią z niego pełną garścią nasi bracia Litwini, co wciąż niepotrzebnie budzi nasze pretensje i żale, a jest po prostu skutkiem naturalnych procesów dziejowych. Kulturowe bogactwo tego miasta wynika z jego wieloetniczności, z zazębiania się przez wieki różnych, ale jakże bliskich sobie elementów